Η Σαμαριά πουλάει εισιτήριο με ΦΕΚ. Το Κουρταλιώτικο το ίδιο. Η Αράδαινα κόβει απόκομμα μετά την καντίνα. Η Ίμπρος ζητάει πεντάευρο. Το Αγιοφάραγγο πάει για δημοτικό συμβούλιο και «θεσμοθέτηση». Τα υπόλοιπα μένουν δωρεάν, μέχρι την επόμενη «διαχείριση» φυσικά…
Η Κρήτη έχει δεκάδες φαράγγια. Εισιτήριο έχουν μετρημένα στα δάχτυλα. Το χάσμα δεν είναι μόνο οικονομικό, είναι θεσμικό. Άλλα περνούν από Υπουργείο, ΟΦΥΠΕΚΑ και ΦΕΚ. Άλλα από δημοτικό συμβούλιο και… καντίνα. Άλλα μένουν ανοιχτά μέχρι να ανάψει κόκκινος ο χάρτης πυρκαγιάς…
Η Σαμαριά είναι το πρότυπο και μάλιστα το ακριβότερο. Εθνικός Δρυμός, ωράριο, φύλαξη, ηλεκτρονικό εισιτήριο. Από το 2025 το ατομικό ανέβηκε στα 10 ευρώ (ομαδικό 8, οικογενειακό 6, ετήσιο 25). Κλείνει όταν φυσάει ή όταν η Πολιτική Προστασία βγάζει «συναγερμό». Το 2025 πέρασαν 119.138 επισκέπτες, φέτος, στις πρώτες εκατό ημέρες, πάνω από 64.000. Εδώ τουλάχιστον ξέρεις ποιον πληρώνεις, που πάνε τα λεφτά και γιατί κλείνει η πόρτα.
Το Κουρταλιώτικο ακολούθησε με ΚΥΑ. 5 ευρώ την ημέρα, 3 το φοιτητικό, 15 το ετήσιο. Μάιος-Οκτώβριος, 09:00-19:00, πληρωμή με κάρτα, φύλαξη, καθαριότητα. Εξαιρούνται δημότες Αγίου Βασιλείου και όμορων δήμων, Φαιστού, Σφακίων, Αμαρίου, Ρεθύμνης, ανήλικοι, άνω των 65, τρίτεκνοι, ΑμεΑ. Τα έσοδα μοιράζονται περίπου 70% στον δήμο, 30% στον ΟΦΥΠΕΚΑ. Πέρυσι ξεπέρασε τις 140.000 επισκέψεις. Μοντέλο «προστασία συν ταμείο», με κανόνες γραμμένους σε ΦΕΚ, όχι σε… ανάρτηση.
Η Αράδαινα είναι η γκρίζα ζώνη. Καλοκαίρι 2025 εμφανίστηκε εισπράκτορας μετά την καντίνα. Ο Δήμος Σφακίων το παρουσίασε ως συνεργασία με ΟΦΥΠΕΚΑ εντός Natura. Επισκέπτες είπαν ότι στο απόκομμα δεν έγραφε καν καθαρά τον «φορέα».
Όταν το εισιτήριο προηγείται της διαφάνειας, η «προστασία» μυρίζει αυτοσχεδιασμό…
Η Ίμπρος είναι το επόμενο κεφάλαιο. Το Δημοτικό Συμβούλιο Σφακίων ενέκρινε πρόταση για 5 ευρώ και την έστειλε στο ΥΠΕΝ, με την ίδια λογική κατανομής 30/70 (30% στον ΟΦΥΠΕΚΑ, 70% στον δήμο). Δεν είναι ακόμη καθεστώς, είναι πρόθεση. Αν περάσει, τα Σφακιά θα έχουν τρία φαράγγια στο ίδιο μοντέλο: Σαμαριά (κράτος), Αράδαινα (ήδη κόβει), Ίμπρος (στην ουρά).
Όλα τα άλλα –Ρίχτης, Ζάκρος, Χα, Κριτσάς, Σαρακίνα, Περβολάκια– μένουν χωρίς αντίτιμο. Μέχρι να βγει κατηγορία 5 στον χάρτη και να κλείσουν «προληπτικά». Ελεύθερη πρόσβαση, λοιπόν, αλλά όχι απεριόριστη: η φωτιά κάνει ό,τι δεν κάνει ακόμη το ταμείο. Και σωστά φυσικά…
Και κάπου εδώ μπαίνει το Αγιοφάραγγο. Χωρίς εθνικό δρυμό, χωρίς ΦΕΚ εισιτηρίου, χωρίς ηλεκτρονική πλατφόρμα. Πρόσβαση με πόδια ή καΐκι, εκκλησάκι στη μέση, παραλία στην έξοδο. Ο Δήμος Φαιστού το έβαλε πρώτο θέμα στο Δημοτικό Συμβούλιο ως «θεσμοθέτηση εισιτηρίου».
Με αφορμή τις ερωτήσεις της Νέλλης Κατσαμά -πού ακριβώς στήνεται ο έλεγχος, πριν ή μετά τον Άγιο Αντώνιο, στην καντίνα ή στην αμμουδιά- προέκυψαν αρκετά άρθρα που δείχνουν το κενό: απόφαση χωρίς χάρτη, χωρίς εξαιρέσεις, χωρίς λογοδοσία.
Λίγες ημέρες νωρίτερα, τοπικό σάιτ της Μεσσαράς έγραφε για γυμνιστή στην παραλία.
Αν αυτό έγινε το ηθικό άλλοθι μιας εισπρακτικής βιασύνης, τότε το Αγιοφάραγγο δεν αντιγράφει τη Σαμαριά. Αντιγράφει την Αράδαινα στην χειρότερη εκδοχή της…
Το κρίσιμο δεν είναι αν «όλοι το κάνουν». Το κρίσιμο είναι με ποιο δίκαιο.
Θα αντιγράψει εξαιρέσεις δημοτών σαν το Κουρταλιώτικο; Θα πει πού στήνεται ο έλεγχος; Θα πει πού πάνε τα λεφτά;
Αν ο Δήμος Φαιστού βάλει εισιτήριο χωρίς ΦΕΚ και χωρίς σύμβαση με ΟΦΥΠΕΚΑ, τα έσοδα μένουν δημοτικός πόρος και τότε το ερώτημα «πού πάνε τα λεφτά» γίνεται πολιτικό, όχι τεχνικό…
Γιατί εισιτήριο χωρίς πύλη, χωρίς κανονισμό και χωρίς λογοδοσία δεν είναι διαχείριση φύσης. Είναι διόδιο σε μονοπάτι. Και η Κρήτη έχει ήδη αρκετά φαράγγια που ξέρουν τη διαφορά.
