Στο Ηράκλειο, μετά από μια επικίνδυνη μανούβρα, ο τσαμπουκάς φόρεσε το προσωπείο της ατιμωρησίας και ακούστηκε το γνωστό «Ξέρεις ποιος είμαι εγώ;». Η Κρήτη δεν πάσχει από έλλειψη αστυνομίας. Πάσχει από ομερτά, κουμπαριές και «λεβεντιά» που είναι απλώς ανομία. Κανένα FBI δεν σώζει όσους εκτρέφουν αυτό το τέρας.
Πριν από λίγες ημέρες, βρέθηκα μάρτυρας ενός περιστατικού που, δυστυχώς, δεν είναι τόσο ασυνήθιστο στους δρόμους της πόλης. Σε έναν από τους γνωστούς δρόμους του Ηρακλείου, ένα αγροτικό όχημα έκανε μια παράνομη και άκρως επικίνδυνη μανούβρα, με αποτέλεσμα να φτάσει οριακά στο σημείο να συγκρουστεί με ένα διερχόμενο ΙΧ.
Ο οδηγός του ΙΧ πάτησε την κόρνα. Μια αυτονόητη αντίδραση απέναντι σε έναν ελιγμό που θα μπορούσε, μέσα σε κλάσματα του δευτερολέπτου, να έχει προκαλέσει ένα σοβαρό τροχαίο. Εκεί, αντί να τελειώσει το περιστατικό με μια συγγνώμη ή έστω με μια ψύχραιμη κουβέντα, ξεκίνησε ο τσαμπουκάς.
Ο οδηγός του αγροτικού κατέβηκε από το όχημά του και άρχισε να τραμπουκίζει τον οδηγό του ΙΧ. Ο δεύτερος, μέσα στην ένταση της στιγμής, έκανε το «λάθος» να πει ότι θα καλέσει την Αστυνομία.
Η απάντηση που πήρε; «Κάλεσε όποιους θες. Δικοί μου είναι» και λίγο αργότερα, το γνωστό «Ξέρεις ποιος είμαι εγώ;»
Το συγκεκριμένο περιστατικό δεν αφορά μόνο έναν παράνομο ελιγμό, έναν καβγά ή δύο ανθρώπους που έχασαν την ψυχραιμία τους. Αφορά μια πολύ βαθύτερη νοοτροπία που συναντάμε όλο και συχνότερα γύρω μας.
Την πεποίθηση ότι οι νόμοι ισχύουν για μερικούς, ότι ο παραλογισμός μπορεί να αντικαταστήσει την κοινή λογική και, κυρίως, ότι είτε κάπου υπάρχει ένας «δικός μας άνθρωπος» που θα φροντίσει να μη μας αγγίξει κανείς είτε, με ένα «ξέρεις ποιος είμαι εγώ», απαλλασσόμαστε κάθε ευθύνης και πως αυτή η ερώτηση αρκεί για να φοβίσει τον απέναντι.
Θα μου πεις… αυτή την ατάκα την έχουμε ακούσει στο πρόσφατο παρελθόν από υπουργό. Οι πολίτες θα κολλήσουν;
Με αφορμή αυτό το περιστατικό και μια πρόσφατη συζήτηση που είχα για την παρουσία πλέον της Υποδιεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος στο νησί, του γνωστού ως «ελληνικού FBI», άρχισα να σκέφτομαι τη γενικότερη παραβατικότητα που υπάρχει εδώ και δεκαετίες στην Κρήτη και κυρίως, άρχισα να αναρωτιέμαι αν αυτή μπορεί πράγματι να αλλάξει απλώς με περισσότερη αστυνόμευση ή μήπως τελικά το ζήτημα είναι πολύ βαθύτερο;
Μήπως πρόκειται για μια μορφή (υπο)κουλτούρας, βαθιά ριζωμένης στην κοινωνία και μεταφερόμενης από γενιά σε γενιά, που δεν μπορεί να αλλάξει από τη μια μέρα στην άλλη, ούτε μόνο με περισσότερους αστυνομικούς, ούτε με περισσότερους ελέγχους, αλλά ούτε και με αυστηρότερες ποινές.
Κάθε φορά που η κρητική επικαιρότητα τροφοδοτεί τα πανελλήνια δελτία ειδήσεων με πυροβολισμούς σε δημόσιους χώρους, αιματηρά επεισόδια ή επιδείξεις ισχύος τοπικών συμμοριών, το Υπουργείο Προστασίας του Πολίτη ανακαλύπτει ξανά το νησί.
Η συνήθης συνταγή, δοκιμασμένη και αδιάφορη, επαναλαμβάνεται με ακρίβεια ωρολογιακού μηχανισμού.
Εξαγγελίες για «νέους αστυνομικούς χάρτες», ίδρυση Υποδιεύθυνσης Αστυνομίας στη Μεσαρά, κλιμάκια της νεοσύστατης Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος, του λεγόμενου «Ελληνικού FBI» όπως έγραψα και παραπάνω και περιπολίες. Για τις κάμερες(;).
Ωστόσο, όσα οργανογράμματα κι αν σχεδιαστούν στα γραφεία της Κατεχάκη, η σκληρή πραγματικότητα της κρητικής υπαίθρου προσκρούει πάντα στον ίδιο τοίχο. Ένα βαθιά ριζωμένο πλέγμα ανομίας, πολιτικής κάλυψης, κοινωνικής ανοχής και αστυνομικής ανεπάρκειας.
Η εγκληματικότητα στην Κρήτη δεν υπήρξε ποτέ ζήτημα έλλειψης υπηρεσιών στα αστυνομικά τμήματα κατά την ταπεινή μου άποψη. Είναι, πριν από όλα, ζήτημα πολιτικού και κοινωνικού εναγκαλισμού.
Όταν οι συλληφθέντες της εκάστοτε «ειδικής επιχειρησιακής ομάδας» διατηρούν ανοιχτή γραμμή με βουλευτικά και αυτοδιοικητικά γραφεία, όταν οι μεταθέσεις και οι τοποθετήσεις αστυνομικών ακολουθούν τη γεωγραφία των τοπικών κουμπαριών, και όταν η επιβολή του νόμου σταματά εκεί που αρχίζουν οι «ψήφοι του χωριού», η ίδρυση οποιασδήποτε νέας υπηρεσίας καταντά απλό επικοινωνιακό πυροτέχνημα.
Όσο η πολιτική εξουσία αντιμετωπίζει την παραβατικότητα ως εργαλείο ψηφοθηρικής πελατείας, καμία αστυνομική υποδιεύθυνση δεν πρόκειται να επιβάλει την τάξη.
Την ίδια στιγμή, η κρητική κοινωνία οφείλει επιτέλους να κοιταχτεί στον καθρέφτη χωρίς τις βολικές αυταπάτες περί «λεβεντιάς» και «παράδοσης».
Η οπλοφορία, οι μπαλωθιές σε γλέντια που μετατρέπονται σε πεδία μάχης, οι τσαμπουκάδες στους δρόμους, η κατάληψη του δημόσιου χώρου, οι χασισοκαλλιέργειες και οι ζωοκλοπές δεν αποτελούν πολιτιστική κληρονομιά. Είναι η τοξική όψη μιας ανομίας που τρέφεται από τη συγγενική αλληλεγγύη και τη νοσηρή ομερτά. Όταν συμβαίνει το μοιραίο, οι «παλικαράδες» της καθημερινότητας μεταμορφώνονται αυτόματα σε αμίλητους θεατές, και το «δεν είδα, δεν ξέρω» γίνεται η επίσημη γραμμή ολόκληρων τοπικών κοινωνιών για να προστατευτεί ο «ξάδερφος» ή ο «συγχωριανός».
Όσο η καταγγελία του εγκλήματος θεωρείται «ρουφιανιά» και η συγκάλυψη του παραβάτη «μαγκιά», κανένα εισαγόμενο «FBI» δεν μπορεί να σπάσει το απόστημα.
Όμως η ευθύνη δεν σταματά στους πολίτες και τους πολιτικούς.
Η ίδια η Ελληνική Αστυνομία στο νησί κουβαλά τις δικές της βαριές παθογένειες, οι οποίες ακυρώνουν καθημερινά την εμπιστοσύνη της κοινωνίας προς τους θεσμούς.
Παρακολουθούμε συχνά μια αστυνομία δύο ταχυτήτων.
- Από τη μία, μια εξαντλητική αυστηρότητα σε ελέγχους ανυποψίαστων πολιτών, νέων ή τουριστών για ασήμαντες αφορμές.
- Από την άλλη, μια προκλητική αδράνεια ή «στραβά μάτια» απέναντι σε γνωστές φατρίες που οπλοφορούν και τσαμπουκαλεύονται επιδεικτικά.
Παράλληλα, τα φαινόμενα αυθαιρεσίας και υπέρμετρης αστυνομικής βίας κατά τη διάρκεια ελέγχων, αποδεικνύουν ότι η βία χρησιμοποιείται συχνά ως υποκατάστατο της πραγματικής επιχειρησιακής ικανότητας.
Όταν, εσωτερικοί έλεγχοι θάβονται στα συρτάρια για να μην «τραυματιστεί το σώμα», η ΕΛ.ΑΣ. χάνει κάθε ηθικό έρεισμα να κουνά το δάχτυλο στην κοινωνία.
Αν θέλουμε η ίδρυση της Υποδιεύθυνσης στη Μεσαρά και οι νέες δομές να μην αποτελέσουν άλλη μια σελίδα σε ανούσια προεδρικά διατάγματα, απαιτούνται τομές που πονούν.
Οι πολίτες της Κρήτης πρέπει να αποφασίσουν αν θέλουν μια σύγχρονη, ευρωπαϊκή και ασφαλή κοινωνία για τα παιδιά τους ή ένα ιδιότυπο «Φαρ Ουέστ» όπου βασιλεύει ο φόβος, η συγκάλυψη και ο τσαμπουκάς.
Η ασφάλεια στο νησί δεν θα έρθει από υπουργικές εξαγγελίες, αλλά από την απόφαση Πολιτείας, Αστυνομίας και πολιτών να σταματήσουν να συγκαλύπτουν το τέρας που εκτρέφουν στα σπλάχνα τους.
