Από την 29η Οκτωβρίου και για μέρες, οι ειδήσεις που έφταναν στα Χανιά και δημοσιεύονταν, αφορούσαν αντιδράσεις σε όλα όσα ξεκινούσε η Ελλάδα να βιώνει. Σχόλια, αντιδράσεις και επίσημες θέσεις για το ΟΧΙ καθώς επίσης το πώς αντέδρασε ο απλός, κοινός Έλληνας στο κάλεσμα για στράτευση…
Από την 29η Οκτωβρίου και για μέρες, οι ειδήσεις που έφταναν στα Χανιά και δημοσιεύονταν, αφορούσαν αντιδράσεις σε όλα όσα ξεκινούσε η Ελλάδα να βιώνει. Σχόλια, αντιδράσεις και επίσημες θέσεις για το ΟΧΙ καθώς επίσης το πώς αντέδρασε ο απλός, κοινός Έλληνας στο κάλεσμα για στράτευση.
Μελετώντας τον Τύπο αναδύουμε επίσης, το διάγγελμα από τον υπουργό Γενικό Διοικητή Κρήτης που εξέδωσε προς τον κρητικό λαό αμέσως μετά το ΟΧΙ του Μεταξά, στο οποίο μεταξύ άλλων, δηλώνει πως από το πρωί της 28ης Οκτωβρίου η Ελλάδα μάχεται για την ανεξαρτησία της και πως οι Κρήτες δεν θα επιτρέψουν να μολυνθούν από δεινά, για ακόμη μία φορά τα χώματα της.
Συγκεκριμένα, αναφέρει:
«Η Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς καὶ ἡ Εθνική Κυβέρνησης προασπίζοντες την τιμὴν καὶ τὴν ἀκεραιότητα τῆς Πατρίδος ἠρνήθησαν να παραχωρήσουν ἑλληνικὰ ἐδάφη ἀπορρίψαντες τὰς Ἰταλικὰς ἀξιώσεις. Από τῆς πρωίας τῆς σήμερον ἡ Ἑλλὰς μάχεται ὑπὲρ τῆς ἀπ εξαρτησίας της. Ἡ Ἑλλὰς ἡ ὁποία δὲν ἔδωσε τὸν πολιτισμὸν μόνον εἰς τὸν κόσμον ὁλόκληρον ἀλλ’ ἐδίδαξε διά μέσου τῶν αἰώνων τους λαοὺς πῶς πρέπει να προσπίζωνται τὰ ἐθνικὰ ἰδανικά, τῶν ὁποίων πολυτιμότερον εἶναι ἡ ἐλευθερία, ἡ Ἑλλὰς ἐπαναλαμβάνομεν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δόσῃ ἄλλην ἀπάντησιν εἰς τὰς ἀπ ξιώσεις τοῦ ἐπιδρομέως. Μὲ τὴν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ, μὲ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἡνωμένον καὶ μὲ πίστιν… Οι Κρήτες γνωρίζουν τὰ δεινὰ τὰ ὁποῖα ἐππέστη ή Νήσος μας ἀπὸ τοὺς Ενετούς καὶ δὲν θὰ ἐπιτρέψουν να μολυνθοῦν διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν τὰ Αγιά της χώματα. Ζητῶ ἀπὸ τὸν Κρητικὸν λαὸν πειθαρχίαν καὶ αὐταπάρνησιν καὶ νὰ εἶναι βέβαιος ὅτι ἡ νίκη θὰ εἶς και μαζί μας».
Χανιά 28 Οκτωβρίου 1940 Ο Υπουργός Γενικός Διοικητής Κρήτης Π. ΣΦΑΚΙΑΝΑΚΗΣ
Την Τετάρτη 30 Οκτωβρίου 1940, οι κάτοικοι των Χανίων μαθαίνουν πως ο βασιλέας Γεώργιος ο Β’ ανέλαβε την γενική αρχηγία των ενόπλων δυνάμεων της χώρας. Επίσης, ανακοινώθηκε και γράφτηκε στον Τύπο σύμφωνα με τηλεγράφημα του Πρακτορείου Ρόιτερ, ότι «ο Αγγλικός Στόλος και η Αεροπορία διετέθη μαζί με τις ένοπλες δυνάμεις της Μέσης Ανατολής για την ενίσχυση της Ελλάδας». Την ίδια ώρα, ο Έλληνας πρεσβευτής στη Ρώμη ανακλήθηκε από την Ελληνική Κυβέρνηση.
Μεταξύ πολλών άλλων και της συνεχόμενης ροής ειδήσεων, οι Χανιώτες διά του Τύπου έμαθαν επίσης, πως, ο πρωθυπουργός της Αγγλίας Τσώρτσιλ και ο Ιωάννης Μεταξάς επικοινώνησαν μεταξύ τους, με τον Τσώρτσιλ να διαβεβαιώνει ότι: «…ἡ ̓Αγγλία θα παράσχῃ ἄμεσον βοήθειαν πρὸς τὴν Ἑλλάδα θεωροῦσα αὐτὴν ὡς σύμμαχον εἰς τὸν κατὰ τοῦ κοινοῦ ἐχθροῦ ἀγῶνα. Πολεμῶμεν κοινόν ἐχθρὸν καὶ θὰ μοιραστθῶμεν τ ̓ ἀγαθὰ τῆς νίκης ὅταν αὐτὴ ἐπιτευχθῇ».
Σημαντική ήταν και η είδηση που αφορούσε στο Κάϊρο σύμφωνα με την οποία: «Ἡ ἐνταῦθα Αγγλική πρεσβεία δι ̓ ανακοινώσεως της γνωρίζει ὅτι ἂν ἡ Ἰταλία προβῇ εἰς τὸν βομβαρδισμὸν τῶν ̓Αθηνών ἡ ̓Αγγλικὴ ἀεροπορία θὰ προβῇ εἰς ἀντίποινα διὰ τοῦ βομβαρδισμοῦ τῆς Ρώμης».
Στο ίδιο μήκος κύματος ανταπόκριση από το Λονδίνο ανέφερε την επόμενη κιόλας ημέρα της έναρξης του πολέμου: «Όλαι αἱ ‘Αγγλικαὶ ἐφημερίδες ἀφιερώνουν μακρά σχόλια διὰ τὴν θαρραλέαν στάσιν τῆς Ἑλλάδος κατὰ τῶν ἀπαιτήσεων τοῦ Αξονος καὶ τονίζουν, ὅτι ἄλλα Κράτη ισχυρότερα καὶ καλλίτερον ἐξοπλισμένα ἐπροτίμησαν νὰ κύψουν τὸν αὐχένα καὶ νὰ ὑποδουλωθοῦν καὶ φρονοῦν ὅτι μετὰ τὴν εἴσοδον τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν πόλεμον, ὁ ̓Αγγλικός στόλος θα παίξη σημαίνοντα ρόλον εἰς Μεσόγειον».
Μία σημαντική επίσης είδηση γνωστοποίησε, προς τους Χανιώτες ότι, το ΟΧΙ του Ιωάννη Μεταξά έφτασε και στη γείτονα χώρα, την Τουρκία με τον τουρκικό Τύπο να γράφει μεταξύ άλλων ότι: «Ο Τουρκικὸς λαὸς ὑπεδέχθη μετ’ έν θουσιασμοῦ τὴν ἀνδρικὴν στάσιν τῆς Ἑλλάδος. Ὁ Τύπος ἀφιερώνει υπέροχα ἄρθρα ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος. Ο κ. Σαράτσογλου ἔσχε μακρὰν συνομιλίαν μετὰ τοῦ ̓Αγγλου καὶ τοῦ Ελληνος πρεσβευτοῦ».
Σε αυτή τη συνάντηση σύμφωνα με την είδηση που διάβασαν οι Χανιώτες: «…ο Τούρκος Υπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Σαράτσογλου συνωμίλησε σήμερον διὰ μακρῶν μετὰ τῶν ἐν ̓Αγκύρᾳ Έλληνος καὶ “Αγγλου Πρεσβευτών. Εδηλώθη ἐπισήμως ὅτι ἂν ἡ Βουλγαρία τολμήση ν’ ἐπιτεθῇ κατὰ τῆς Ἑλλάδος ἡ Τουρκία εἶναι ἀποφασισμένη να πολεμήσωμεν».
Σε άλλο σχόλιο επί των ημερών διαβάζουμε ότι: «Ο Μωαμεθανικός κόσμος τῶν Ἰνδιῶν ἐκφράζει τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Τουρκία θὰ ἐκπληρώσῃ τὰς πρὸς τὴν Ἑλλάδα υποχρεώσεις της… Εἰς τὰς Ἰνδίας ὁ λαὸς ὑπεδέχθη ἐνθουσιωδῶς τὴν ἔξοδον τῆς Ἑλλάδος, ἡ ἀνδρική στάσις τῆς ὁποίας ἀποτελεῖ ἕν γενναῖον κτύπημα ἀφορῶντα τὴν Ἑλλάδα εἰς τὰς μεθόδους τοῦ ̓́Αξονος».
Υπήρξε και η είδηση για την αντίδραση και από το Βελιγράδι όπου η είδηση ανέφερε πως: «Εἰς τὴν Σερβίαν ὁ λαὸς ὑπεδέχθη μετ’ ἐνθουσιασμοῦ τὴν ἀνδρικήν στάσιν τῆς Ἑλλάδος».
Η αντίδραση στη Βουλγαρία σύμφωνα με τα τηλεγραφήματα, τα οποία έφταναν στα Χανιά από ανταποκριτές της Αθήνας και αναπαράγονταν ως είδηση ανέφεραν: «Εἰς τὴν Βουλγαρίαν ὑπεδέχθησαν μετά ψυχραιμίας τὴν εἴδησιν περί τῶν ἐν Ἑλλάδι πραγμάτων, Διετάχθη μετακίνησις στρατιωτικών δυνάμεων προς νότον. Ο κ. πρωθυπουργός ἐδήλωσε, ὅτι ἡ Βουλγαρία δὲν θα προβάλλη δυσχερείας εἰς τὸ ἔργον τῶν γειτόνων της».
Είδηση από την Οτάβα ενημέρωνε τους Χανιώτες πως: «Ο πρωθυπουργὸς τοῦ Καναδᾶ ἐξέφρασε την συμπάθειάν του πρὸς τὸν ̔Ελληνικὸν λαὸν διὰ τὴν ἀνδρικὴν στάσιν του. Η πρᾶξις αὕτη, ἐτόνισεν ὁ Καναδός Πρωθυπουργός, τοῦ ̓Αξονος κατὰ τῆς Ἑλλάδος τῆς ἀρχαιοτάτης ἀκροπόλεως τῆς ἐλευθερίας ἀποτελεί πρᾶξιν ἄνανδρον».
Είδηση που δημοσιεύθηκε αναφέρει επίσης τη θέση και εκτίμηση της Ουάσιγκτον για τα γεγονότα στην Ελλάδα. Έτσι, στα Χανιά στις 2 Νοεμβρίου 1940, έμαθαν ότι: «Εἰς τάς Ηνωμ. Πολιτείας τά γεγονότα τῆς Ἑλλάδος ἀπέσπασαν την συμπάθειαν όλοκλήρου τοῦ ̓Αμερικανικού λαοῦ καὶ ἐκφράζεται ή πεποίθησις, ὅτι ἡ ̓Αγγλία θα σταθῇ συμπαραστάτης αύτῆς ἐκπληροῦσα τούς όρους περὶ ἐγγυήσεως τῆς ἐδαφικής της ακεραιότητος…. Ὁ “Ελλην πρεσβευτής κ. Διαμαντόπουλος ἔσχε μακρὰν συνομιλίαν μετά τοῦ υφυπουργοῦ τῶν ἐξωτερικῶν κ. Γουέλες. Εἰς δηλώσεις του ἐτόνισεν, ὅτι συνειργάσθη μετά τοῦ κ. Ούἐλλες διά γενικά ζητήματα».
Σχόλια για το ΟΧΙ του Μεταξά μαθαίνονταν και δημοσιεύονταν στα Χανιά, όπως για παράδειγμα πως: «Εἰς τὴν Αἴγυπτον ἡ εἴδησις περὶ κηρύξεως τοῦ Ἑλληνοϊταλικοῦ πολέμου δὲν ἐπροξένησεν ἔκπληξιν, διότι ἡ ἔξοδος αὐτῆς παρὰ τὸ πλευρὸν τῆς ̓Αγγλίας ἐθεωρεῖτο βεβαία καὶ ἀναπόφευκτος… Η Αἰγυπτιακή κυβέρνησις καὶ ὁ λαὸς ἔλαβον ὑπ’ ὄψει των σοβαρῶς τὴν ἀνδρικὴν στάσιν Ελλάδος ἡ ὁποία ἐδέχθη πρώτη τὴν παραβίασιν τῶν λόγῶν καὶ τῶν ὑποσχέσεων τοῦ κ. Μουσολίνι».
Τους Χανιώτες όμως, ενθουσίασαν και ειδήσεις που έγραφαν για τη στάση των Ελλήνων στο κάλεσμα για πόλεμο, όπως για παράδειγμα είδηση που δημοσιεύθηκε εκείνες τις μέρες και ανέφερε: «Εἰς τὰ κατὰ τόπους έλληνικά προξενεῖα χιλιάδες Ελλήνων σπεύδουν νὰ καταταγούν διὰ νὰ πολεμήσουν παρὰ τὸ πλευρόν τῶν ἀδελφῶν των».
Τηλεγραφήματα και από την Αίγυπτο που δημοσιεύονταν στα Χανιά ανέφεραν πως: «ἔχουν συγκεντρωθῇ ἐκεῖ ἐκ τῶν Ἑλληνικών παροικιῶν τῆς Αἰγύπτου, περὶ τὰς 20.000 Ελληνες έφεδροι, ἕτοιμοι πρὸ ἀναχώρησιν. Ὁ ένθουσιασμός του Ελληνικού στοιχείου εἶναι ἀκράτητος, ἀδελφωμένοι οἱ Ἕλληνες μετ’ ̓́Αγγλων καὶ Γάλλων περιέρχονται τὰς ὁδοὺς μὲ ἰαχάς. Κάτω ἡ Ἰταλία».
Κάλεσμα όμως, υπήρξε και από πλευράς του ΙΕΡΟΥ ΛΟΧΟΥ ΜΑΘΗΤΩΝ. Ανέφερε συγκεκριμένα το κάλεσμα: «Μαθηταὶ / ̓Αδέλφια ἐλᾶτε νὰ δώσωμε μαζὺ τὸν ὅρκον στὶς ψυχὲς τῶν νεκρῶν συναδέλφων. Ελᾶτε νὰ συνεχίσωμεν τὴν ἱστορίαν ποὺ χάραξαν ἐκεῖνοι, νὰ ὑπερασπίσωμε ἐκεῖνο γιὰ τό ὁποῖον ἐσπειραν τὸν πολυτιμο σπόρο τὰ λεβέντικά τους κορμιά. Σκεφθῆτε τὴν ἐπιθανάτιον ἀγωνίαν ἐκείνων γιὰ μᾶς. Καὶ ἐμεῖς ἔχομε καθῆκον νὰ ἐκτελέσῶμε την τελευταία τους ἐπιθυμία. Αδέλφια μιμηθῆτε μας σἂν τὸ ζητᾶ ἡ πατρίδα τοῦ νικητή ὁ θάνατος εἶνε χαρά, κι ̓ ἐλπίδα. Καταταγῆτε ἐθελονταὶ εἰς τὸν Ἱερόν λόχον τῶν Μαθητῶν. Εγγραφές γινονται κάθε μέρα στὸ Γυμνάσιον ̓Αρρένων. (Εκ τῆς Ἐπιτροπῆς)».
Στην εφημερίδα ΕΣΠΕΡΙΝΟΣ ΤΑΧΥΔΡΟΜΟΣ διαβάζουμε στις 2 Νοεμβρίου 1940 πως: «Τά Ελληνικά στρατεύματα διέσπασαν τήν συνοριακή γραμμήν», ενώ ειδησεογραφικό πρακτορείο από το Βελιγράδι ενημέρωνε ότι υπήρξαν συγκρούσεις στην ελληνοαλβανική μεθόριο με μεγάλες απώλειες και τελικά τα ελληνικά στρατεύματα διέσπασαν τη συνοριακή γραμμή και εισήλθαν, προχώρησαν σε βάθος 8 μιλίων επί του Αλβανικού εδάφους.
Σε άλλη δημοσιευμένη είδηση του Πρακτορείου Ρόιτερ, που δημοσιεύθηκε διαβάζουμε πως: «Τὸ Ρώϋτερ πληροφορεῖται ὅτι ἡ κυριωτέρα ἐπίθεσις τῶν Ιταλῶν ἐξεδηλώθη εἰς τὸν τομέα τῆς Φλωρίνης, μὲ ἀντικειμενικὸν σκοπὸν τὴν κατάληψιν τῆς Θεσσαλονίκης, ἀπεχούσης 160 χιλιόμετρα ἀπὸ τῶν συνόρων. Ολαι αἱ μέχρι τοῦδε Ἰταλικαὶ ἐπιθέσεις, κατὰ τομέως κατὰ τὰς χθεσινὰς κατὰ Ελληνικῶν ἐδαφῶν ἐπιδρομὰς Ἰταλικών αεροπλάνων δύο ἐκ τούτων κατερρίφθησαν. Ολα τὰ Έλληνικὰ ἐπέστρεψαν σῶα εἰς τὰς βάσεις των».
Οι πληροφορίες από το Λονδίνο και τον εκεί ανταποκριτή, ενημέρωναν μεταξύ άλλων ότι: «… ὅτι παρὰ τὰς ἐπανειλημμένας ἐπιθέσεις καὶ τὰς βαρείας ἀπωλείας τῶν Ἰταλῶν εἰς τὴν Ἑλληνοαλβανικὴν μεθόριον, τὰ ἑλληνικὰ στρατεύματα ἔχουν καθηλώσῃ τὸν ἐχθρὸν εἰς τὰς θέσεις του καὶ εἴς τινα σημεῖα τὸν ἀπώθησαν πέραν τῶν συνόρων».
Η ζωή συνεχιζόταν, η καθημερινότητα στα Χανιά ήταν εν πολλοίς μέσα στην ανησυχία και το ενδιαφέρον για τις εξελίξεις όμως, οι Χανιώτες προσπαθούσαν να έχουν μία καθημερινότητα, η οποία θα τους έδινε ελπίδα και αισιοδοξία.
Μέσα σε όλο αυτό το κλίμα των πρώτων 24ώρων αποφασίστηκε και για τα Χανιά, τα Θέατρα και οι κινηματογράφοι να μη διακόψουν τις παραστάσεις τους, αρκεί να συμμορφώνονται επακριβώς προς τις οδηγίες σχετικές με την αντιαεροπορική άμυνα. Και τούτο διότι όπως έγραφαν οι εφημερίδες,
Την επομένη κιόλας ημέρα δηλαδή την 29η Οκτωβρίου: «Απὸ τῆς 2.45 μ. μ. τῆς χθὲς καθ ̓ ἣν ἐσημειώθη ὁ τρίτος ἀεροπορικὸς συναγερμὸς δὲν ἐσημειώθη ἕτερος μέχρι τῆς 11ης καὶ 30 ́ π.μ. τῆς σήμερον. Η νύξ διῆλθεν ἤρεμος».
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
