Κάποιοι είδαν τουρκική εισβολή στην 25ης Αυγούστου επειδή πέρασαν χορευτές με σημαίες. Ο Ερντογάν στο μεταξύ χάραξε «θαλάσσια πάρκα» πάνω σε ελληνική υφαλοκρηπίδα, αλλά η αγανάκτηση τότε είχε πάει διακοπές. Η ιστορική ευαισθησία είναι απαραίτητη και η λογοδοσία αναγκαία, το θέατρο και οι κραυγές από τους υπερπατριώτες των πληκτρολογίων όμως όχι!
Κάποιοι, αναφέρουν πηγές του Δήμου Ηρακλείου, «μπέρδεψαν» μια διεθνή μουσικοχορευτική παράσταση με πάνω από 350 χορευτές από Ελλάδα, Κύπρο, Τουρκία, Γερμανία, Ολλανδία και Γαλλία με κάτι σαν «τουρκική εισβολή».
Η αλήθεια είναι λιγότερο κινηματογραφική: επρόκειτο για το «Symposium International», τη διοργάνωση λαϊκών παραδοσιακών χορών που φιλοξενήθηκε φέτος στο 3ο Φεστιβάλ των Τειχών, με χορευτές από την Αθήνα, τη Λάρισα, τα Τρίκαλα, τον Έβρο, τα Χανιά, την Ιεράπετρα -και από την Τουρκία, την Κύπρο, τη Γερμανία, την Ολλανδία.
Μια «πομπή της ειρήνης», όπως την ονόμασαν οι διοργανωτές.
Κι όμως, υπάρχει ένα πραγματικό ζήτημα εδώ -κι αξίζει να το πούμε καθαρά, πριν το πνίξει η φασαρία. Η πομπή με τις τουρκικές σημαίες πέρασε από την οδό 25ης Αυγούστου: τον δρόμο που πήρε το όνομά του από τη σφαγή του 1898, όταν ο εξαγριωμένος τουρκοκρητικός όχλος (ένοπλες μουσουλμανικές ομάδες της πόλης υπό οθωμανική κυριαρχία) στράφηκε κατά του χριστιανικού πληθυσμού, με εκατοντάδες νεκρούς.
Και πέρασε ουσιαστικά παραμονή της επετείου, σε μια πόλη ένα μεγάλο μέρος της οποίας κατάγεται από πρόσφυγες της Μικράς Ασίας.
Δεν χρειάζεται να είσαι εθνικιστής για να το βρεις άστοχο. Και δεν είναι εθνικισμός να το επισημάνεις.
Η δημοτική σύμβουλος Μαρία Αντωνακάκη έθεσε μια σειρά ερωτημάτων που είναι, κατά τη γνώμη μας, θεμιτά και σοβαρά, και κάποια από αυτά τα υπογράφουμε κι εμείς.
- Ποιος ενέκρινε τη συγκεκριμένη διαδρομή; Ποιος τη συντόνισε;
- Με ποια διαδικασία και με ποια κριτήρια κρίθηκε ότι ταιριάζει αυτή η εικόνα, σε αυτόν τον δρόμο, αυτή τη μέρα;
Και το πιο χρήσιμο απ’ όλα: η πρότασή της για θεσμική δέσμευση, ώστε καμία δημόσια εκδήλωση να μην ξαναστήνεται σε τόπους και ημερομηνίες μνήμης χωρίς έλεγχο ιστορικής και συμβολικής καταλληλότητας.
Αυτό δεν είναι λογοκρισία, είναι στοιχειώδης σχεδιασμός. Ένα απλό πρωτόκολλο, με ξεκάθαρα «τι κάνουμε» και «τι δεν κάνουμε», θα είχε αποτρέψει όλο τον σημερινό θόρυβο.
Κι αυτό οφείλει να λειτουργήσει όχι ως αφορμή για κυνήγι μαγισσών, αλλά ως μελλοντικά do’s and don’ts: μια πόλη που θέλει διεθνή φεστιβάλ οφείλει να ξέρει και πού πατάει.
Από την άλλη όμως θα πρέπει να καταλάβουμε όλοι μας ότι ένα διεθνές φεστιβάλ πολιτισμού είναι, κατ’ αρχήν, κάτι καλό για την πόλη κι ο χορός, όταν γίνεται με σεβασμό, όντως πλησιάζει τους λαούς.
Οι φιλοξενούμενοι καλλιτέχνες δεν έφταιξαν σε τίποτα, ήρθαν να χορέψουν, όχι να προκαλέσουν, και δεν τους αφορούν οι ελληνοτουρκικές διαφορές.
Ο πολιτισμός δεν ακυρώνει την ιστορία και η ιστορία δεν δίνει δικαίωμα σε κανέναν να μετατρέπει καλλιτέχνες σε εχθρούς. Πόσο μάλλον να διαβάζουμε σε δημόσια σχόλια στα σόσιαλ περί… «λιθοβολισμών»!
Ο Δήμος δεν «πρόδωσε», ούτε το Φεστιβάλ των Τειχών είναι σκάνδαλο!
Η διεθνής διάσταση του Φεστιβάλ των Τειχών δεν είναι σκάνδαλο. Είναι επιλογή. Μια πόλη που διεκδικεί τα Τείχη ως ζωντανό δημόσιο χώρο, που φέρνει Λυρική και Piovani, που μιλά για γέφυρες αντί για σύνορα, είναι συνεπής όταν ανοίγει την πόρτα σε σχήματα από πολλές χώρες -και την Τουρκία. Το αντίθετο θα ήταν περίεργο: να θέλεις «διεθνές στίγμα» με επιλεγμένους γείτονες.
Άρα όχι: ο Δήμος δεν οργάνωσε φιλοτουρκική φιέστα.
Το πιθανότερο σενάριο δεν είναι κάποια σκοτεινή ατζέντα, αλλά μια αστοχία σχεδιασμού. Και αυτό έχει την σημασία του απλά επειδή είσαι οικοδεσπότης μιας πόλης με συγκεκριμένη μνήμη.
Η ιστορική ευαισθησία μιας πόλης δεν μπορεί να εξαρτάται από το αν «το σκέφτηκε» ή όχι ο εκάστοτε αρμόδιος ή το «δεν ήξερε». Εκεί, ναι, ο Δήμος οφείλει να τοποθετηθεί δημόσια, και κυρίως να δεσμευτεί για το επόμενο βήμα αντί να το περάσει στα ψιλά.
Ως εδώ, μιλάμε για σοβαρή κριτική που ζητά απαντήσεις. Άλλο πράγμα είναι αυτό που ξέσπασε παράλληλα στο διαδίκτυο.
Γιατί δίπλα σε όσους έθεσαν ήρεμα το ζήτημα της μνήμης, βρυχήθηκε κι ο γνωστός στρατός των υπερπατριωτών του πληκτρολογίου, εκείνων που διαρρηγνύουν τα ιμάτιά τους μπροστά σε ένα κομμάτι ύφασμα, αλλά η αγανάκτησή τους έχει την αντοχή ενός story εικοσιτεσσάρων ωρών.
Οι ίδιοι, ας θυμηθούμε, πριν λίγες εβδομάδες δεν βρήκαν λέξη να πουν όταν ο Ερντογάν υπέγραφε προεδρικά διατάγματα κι «ανακήρυσσε» δύο θαλάσσια πάρκα, ένα σφηνωμένο ανάμεσα σε Λήμνο και Σαμοθράκη, ένα άλλο που κυκλώνει το Καστελόριζο μέσα σε ελληνική υφαλοκρηπίδα.
Το ελληνικό ΥΠΕΞ τα χαρακτήρισε παράνομα. Δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα, είπαν. Στο μεταξύ η Άγκυρα χαράσσει χάρτες, βγάζει NAVTEX, στέλνει ερευνητικά. Εμείς απαντάμε με ανακοινώσεις και αντί-NAVTEX. Αυτό είναι αμφισβήτηση κυριαρχίας με σφραγίδα. Όχι φολκλόρ.
Εκεί ήταν η πραγματική πρόκληση: κρατική, στον χάρτη, με υπογραφή. Δεν χόρευε όμως, δεν έβγαινε ωραία σε φωτογραφία, δεν μάζευε likes.
Και τότε πού ήταν ο οίστρος όσων σήμερα κόπτονται για το ύφασμα στην 25ης;
Είναι όμως πιο εύκολο να πατριωτεύεσαι πάνω σε χορευτή. Δεν σου απαντάει με πλοίο. Ποζάρει για το κινητό. Αυτός ο πατριωτισμός του λεπτού δεν υπερασπίζεται ούτε την Κρήτη ούτε τους πρόσφυγες παππούδες. Υπερασπίζεται την ανάγκη να βρεθεί ένας εύκολος αντίπαλος, παρών, φωτογραφίσιμος, χωρίς γεωπολιτική δυσκολία.
Κι αυτή ακριβώς είναι η ουσία: όταν η οργή ανάβει με το πάτημα ενός κουμπιού και σβήνει με το επόμενο, δεν λέγεται πατριωτισμός. Λέγεται θέαμα. Και μάλιστα είναι πολύ φθηνό. Και κυρίως άκρως γραφικό.
Κι εδώ σταματάει το αστείο κι αρχίζει η ανησυχία γιατί το Ηράκλειο, όπως κι άλλες πόλεις, δείχνει να δοκιμάζει πόσο εύκολα ολισθαίνει προς τα κάτω.
- Πρώτα ακούσαμε ότι θέλαμε για δήμαρχο έναν τύπο Μπέου, τον ζωντανό ορισμό του επιδεικτικά άξεστου, ακραίου, χυδαίου λαϊκισμού.
- Ύστερα, με αφορμή τη συζήτηση για τη δομή μεταναστών, ακούστηκε δημόσια -και το καταδικάζουμε απερίφραστα- το τερατώδες «να τους βάψουμε μπλε και να τους πετάξουμε στη θάλασσα».
Και τώρα κάποιοι θέλουν, μεταφορικά, να λιθοβολήσουν μερικούς χορευτές που κράτησαν τη σημαία της χώρας τους σε ένα Φεστιβάλ του Δήμου Ηρακλείου. Και μάλιστα σε ένα ξεχωριστό έξτρα «event» που φιλοξενήθηκε στο Φεστιβάλ, για να είμαστε δίκαιοι.
Το μοτίβο είναι που τρομάζει: κάθε φορά και λίγο πιο κάτω, κάθε φορά και λίγο πιο εύκολα και πάντα με κάποιον πρόθυμο να ταΐσει, για τα δικά του μικροπολιτικά συμφέροντα, το χειρότερο ένστικτο της παρέας.
Ας ξεχωρίσουμε, λοιπόν, τα δύο.
- Τα ερωτήματα της μνήμης και της λογοδοσίας είναι σοβαρά, ζητούν καθαρές απαντήσεις κι ένα πρωτόκολλο που να μην τα ξαναφέρει.
- Οι κραυγές που μετατρέπουν τη μνήμη σε καύσιμο μίσους -ή μικροπολιτική σκοπιμότητα- δεν έχουν καμία σχέση με αυτά.
Ο Δήμος ας απαντήσει και ας δεσμευτεί.
Κι εμείς οι υπόλοιποι ας απαντήσουμε σε ένα δικό μας ερώτημα, πιο δύσκολο: τι πόλη θέλουμε να είμαστε, αυτή που θυμάται και κυρίως διεκδικεί με αξιοπρέπεια, ή αυτή που κάθε λίγο ψάχνει ένα καινούριο στόχο για να ξεσπάσει;
