Σωστό μέτρο, έστω και καθυστερημένο. Μόνο που πρωθυπουργός, υπουργοί και εκπρόσωποι μάς εξηγούσαν επί χρόνια ότι η μείωση του ΦΠΑ «δεν φτάνει στον καταναλωτή» και ότι… ευνοεί τους πλούσιους. Τι άλλαξε ξαφνικά; Η οικονομική θεωρία ή το εκλογικό ημερολόγιο;
Ας ξεκινήσουμε από τα αυτονόητα, για να μην μας κατατάξουν βιαστικά στη «συμμορία της μιζέριας». Η μείωση του ΦΠΑ στα προϊόντα περιόδου από 24% σε 13%, με ισχύ από 1/1/2027, είναι σωστή. Ο πρωθυπουργός την ανακοίνωσε σήμερα στον Alpha.
Σερβιέτες και ταμπόν δεν είναι είδη πολυτελείας, και ήταν παράλογο να φορολογούνται σαν να ήταν. Σύμφωνα με πρόσφατη πανελλαδική έρευνα, μία στις οκτώ γυναίκες δηλώνει ότι τους τελευταίους δώδεκα μήνες δεν μπόρεσε τουλάχιστον μία φορά να τα αγοράσει λόγω οικονομικής αδυναμίας. Μπροστά σε τέτοια νούμερα, η παρέμβαση δεν είναι χάρη. Είναι υποχρέωση. Καλώς έγινε.
Όσο για την «ιδέα» να δοθούν δωρεάν προϊόντα στα σχολεία, έχει κι αυτή την ιστορία της. Θα φτάσουμε κι εκεί.
Από εδώ και πέρα όμως αρχίζουν τα ερωτήματα. Η κυβέρνηση που σήμερα μειώνει τον ΦΠΑ μάς έκανε επί χρόνια μάθημα οικονομικών για το πόσο άχρηστη είναι η μείωση του ΦΠΑ.
Το ρεφρέν του «δεν περνάει στο ράφι»
Νοέμβριος 2022, κεντρικό δελτίο του ΑΝΤ1. Ο ίδιος ο Κυριάκος Μητσοτάκης δήλωνε: «Κανείς δε μας εγγυάται ότι η μείωση του ΦΠΑ θα περάσει στον τελικό καταναλωτή». Πρόσθετε μάλιστα ότι η οριζόντια μείωση «επιβραβεύει και αυτούς οι οποίοι δεν χρειάζονται κρατική στήριξη».
Λίγους μήνες νωρίτερα, ο Άδωνις Γεωργιάδης, τότε υπουργός Ανάπτυξης, μας διαβεβαίωνε ότι «δεν σημαίνει ότι μειώνεις τον ΦΠΑ και αυτομάτως μειώνονται οι τιμές». Τον Οκτώβριο του 2022, ο Κωνσταντίνος Κυρανάκης, τότε βουλευτής της ΝΔ, έφερε σε τηλεοπτική εκπομπή το περιβόητο παράδειγμα με τα μακαρόνια και τους πλούσιους, για να εξηγήσει γιατί δεν μειώνεται ο ΦΠΑ στα τρόφιμα. Αργότερα υποστήριξε ότι οι δηλώσεις του διαστρεβλώθηκαν. Ο ΦΠΑ στα τρόφιμα, πάντως, έμεινε εκεί που ήταν.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης απέρριπτε το 2024 τη μείωση του ΦΠΑ στο ελαιόλαδο. Επικαλέστηκε την Ισπανία, όπου, κατά τον ίδιο, η μείωση δεν πέρασε στους καταναλωτές. Τον Σεπτέμβριο του 2025 ο υπουργός Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης ρωτούσε ρητορικά: «Μειώνεις τον ΦΠΑ, πόσο φτάνει στον καταναλωτή; 19%».
Επί τέσσερα χρόνια λοιπόν η μείωση του ΦΠΑ ήταν από αναποτελεσματική μέχρι κοινωνικά άδικη. Ξαφνικά έγινε «κίνηση κοινωνικής και φυλετικής δικαιοσύνης».
Ένα από τα δύο ισχύει. Ή η θεωρία ήταν λάθος και η κοινωνία πλήρωνε χρόνια έναν φόρο που μπορούσε να μειωθεί, ή η θεωρία ήταν σωστή και το σημερινό μέτρο είναι κυρίως επικοινωνία. Η κυβέρνηση οφείλει να μας πει ποιο από τα δύο.
Η «ιδέα» που είχε ήδη ανακοινωθεί… το 2024
Ούτε η «ιδέα» για δωρεάν προϊόντα στα σχολεία είναι καινούργια. Το σχέδιο παρουσιάστηκε στο υπουργικό συμβούλιο τον Φεβρουάριο του 2024 και τον Μάρτιο το ανέφερε δημόσια ο ίδιος ο πρωθυπουργός. Προέβλεπε 14 εκατομμύρια προϊόντα για μαθήτριες σε 200 σχολεία της Δυτικής Αττικής και της Δυτικής Θεσσαλονίκης, κάθε τρίμηνο, έως το τέλος του 2025. Τον Αύγουστο του 2024 το υπουργείο Υγείας υπέγραψε και τη σχετική συμφωνία με τη UNICEF. Το πρόγραμμα όμως δεν ξεκίνησε ποτέ.
Επανήλθε τον Μάρτιο του 2026, με νέο περιτύλιγμα, ως «Εθνικό Πρόγραμμα». Προβλέπει πάνω από 18 εκατομμύρια προϊόντα για μαθήτριες από την Ε’ Δημοτικού έως τη Γ’ Γυμνασίου, για… τέσσερις μήνες. Τα χρήματα δεν βγήκαν καν από τον κρατικό προϋπολογισμό. Ήρθαν από το Ταμείο Ανάκαμψης, δηλαδή από την Ευρώπη. Και σήμερα ο πρωθυπουργός ζητά να «εξεταστούν» προγράμματα δωρεάν διάθεσης στα σχολεία των υποβαθμισμένων περιοχών, δηλαδή ό,τι είχε εξαγγείλει ο ίδιος πριν από δυόμισι χρόνια.
Το ίδιο ισχύει και για τον ΦΠΑ.
Από το 2022 η ευρωπαϊκή οδηγία 2022/542 επιτρέπει στα κράτη-μέλη μειωμένο ή ακόμη και μηδενικό συντελεστή στα προϊόντα περιόδου.
Ιρλανδία, Κύπρος και Μάλτα εφαρμόζουν ήδη μηδενικό ΦΠΑ. Στην Ελλάδα, η σερβιέτα φορολογείται ακόμη με 24%, ενώ ο καφές σε ποτήρι με 13%. Η «κοινωνική και φυλετική δικαιοσύνη» ήταν δηλαδή διαθέσιμη εδώ και τέσσερα χρόνια. Απλώς κανείς δεν βιαζόταν να την αξιοποιήσει.
Μειώσεις «à la carte» και με το βλέμμα στο 2027
Το «δεν περνάει στο ράφι» φαίνεται να ισχύει επιλεκτικά. Η ίδια κυβέρνηση μείωσε κατά 30% τον ΦΠΑ στα ακριτικά νησιά, λέγοντας ότι «διορθώνει μια αδικία». Η Κρήτη, με το υψηλό μεταφορικό κόστος και τις τιμές που πληρώνει κάθε νοικοκυριό, δεν περιλαμβάνεται σε εκείνη τη ρύθμιση.
Σήμερα ο πρωθυπουργός αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο για «στοχευμένες» μειώσεις ΦΠΑ το 2028. Θα μπουν στο πρόγραμμα της ΝΔ για τις εκλογές του 2027. Για μεγαλύτερες μειώσεις τώρα, μας λέει, θα δημιουργούνταν «τρύπα στα δημοσιονομικά».
Η ίδια οικονομική λογική δηλαδή που για χρόνια έλεγε «όχι» μπορεί να γίνει «ναι» στο προεκλογικό πρόγραμμα.
Η αντιπολίτευση: «ημίμετρο» και… μάχη πατρότητας
Η αντιπολίτευση δεν άργησε να αντιδράσει. Ο Νίκος Παππάς, τομεάρχης Οικονομικών του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, θύμισε ότι το κόμμα του «έχει προτείνει εδώ και καιρό τον μηδενισμό του ΦΠΑ στα προϊόντα περιόδου». Υποστήριξε επίσης ότι ο πρωθυπουργός «παραδέχτηκε ότι μέχρι τη ΔΕΘ έλεγε ψέματα πως δεν υπάρχει δημοσιονομικός χώρος για πρόσθετα μέτρα ελάφρυνσης».
Μηδενισμό ζητά και το ΠΑΣΟΚ. Το στέλεχός του Λευτέρης Καρχιμάκης χαρακτήρισε τη μείωση «ημίμετρο» και θύμισε ότι το κόμμα τον προτείνει ήδη από το 2025. «Η περίοδος δεν είναι πολυτέλεια», έγραψε. Αναρωτήθηκε επίσης αν η κυβέρνηση είναι «τόσο εκτός πραγματικότητας» ώστε να χρειαστεί ένα δημοσίευμα εφημερίδας για να μάθει τι συμβαίνει στην κοινωνία. Σε επίσημη ανακοίνωσή του, το ΠΑΣΟΚ μίλησε για «εμμονή στα υπερπλεονάσματα των έμμεσων φόρων». Η ΕΛ.Α.Σ., από την πλευρά της, απάντησε στο επιχείρημα της «τρύπας» ότι «υπάρχει δημοσιονομικός χώρος» για ελαφρύνσεις. Ζήτησε μάλιστα ΦΠΑ 13% και στα καύσιμα.
Ας είμαστε όμως δίκαιοι και εδώ. Η μάχη για την πατρότητα μιας σωστής ιδέας δεν την κάνει αυτομάτως πολιτική. Το «το είπαμε πρώτοι» μετρά λιγότερο από το πώς χρηματοδοτείται ένα μέτρο και πώς ελέγχεται ότι η μείωση φτάνει πράγματι στο ράφι. Αυτό το τελευταίο ερώτημα, πρέπει να το ομολογήσουμε, το έθετε πρώτη η ίδια η κυβέρνηση. Επί τέσσερα χρόνια.
Η ακρίβεια δεν πήρε… ενημέρωση
Το πραγματικό πρόβλημα είναι ότι τα μέτρα κατά της ακρίβειας δεν πείθουν στο σύνολό τους. Η κυβέρνηση πανηγυρίζει, με κάποιο δίκιο, για τον αρνητικό πληθωρισμό στα τρόφιμα (-0,2% τον Σεπτέμβριο) μετά την «Εθνική Πρωτοβουλία Μείωσης Τιμών». Τον ίδιο μήνα όμως ο γενικός πληθωρισμός στην Ελλάδα έφτασε το 5,1%, όταν στην Ευρωζώνη ήταν 3,8%. Το μοσχάρι ακρίβυνε κατά 13,5% σε έναν χρόνο, έναντι 6,7% στην ΕΕ. Το κρέας συνολικά ανέβηκε 8,5% έναντι 2,2%. Από τον Οκτώβριο ήρθαν ανατιμήσεις 8–15% στα γαλακτοκομικά, και η φέτα κινδυνεύει να φτάσει τα 16 ευρώ το κιλό.
Ένα καλάθι εδώ, μια «πρωτοβουλία» εκεί και ένα πλαφόν παραπέρα δεν συνιστούν πολιτική. Συνιστούν διαχείριση εντυπώσεων.
Καλοδεχούμενος, λοιπόν, ο ΦΠΑ στο 13%. Αλλά αν η μείωση φτάνει στο ράφι μόνο όταν το αποφασίζει το Μαξίμου, τότε το πρόβλημα δεν ήταν ποτέ το ράφι. Ήταν η βούληση. Και, όπως φαίνεται, το ημερολόγιο…
