Ο Άδωνις ζητά από τον Δήμο Χανίων να πληρώσει κίνητρα για γιατρούς. Ο υφυπουργός υποσχέθηκε απόφαση για τις ζημιές σε 15 μέρες, πέρασαν 28. Αρμοδιότητες με το κιλό, πόροι με το σταγονόμετρο και δήμαρχοι στη φωτογραφία, μπας και πέσει κανένα κονδύλι…
Την περασμένη Παρασκευή ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης ήρθε στο Δημαρχείο Χανίων και είπε κάτι που συνοψίζει όλη τη σχέση του κεντρικού κράτους με την αυτοδιοίκηση. Απευθυνόμενος στους Χανιώτες, θύμισε ότι πολλοί δήμοι της χώρας έχουν αναλάβει να θεσπίσουν κίνητρα για την προσέλκυση κρίσιμων ιατρικών ειδικοτήτων, ή και νοσηλευτών, στο νοσοκομείο της πόλης τους. Μαζί με τη βουλευτή Ντόρα Μπακογιάννη κάλεσαν τον δήμαρχο και το Δημοτικό Συμβούλιο να εξετάσουν πρόσθετα κίνητρα για τους υγειονομικούς, όπως ένα συμπληρωματικό επίδομα.
Μεταφράζεται εύκολα: το Εθνικό Σύστημα Υγείας δεν βρίσκει γιατρούς, άρα ας βάλει το χέρι στην τσέπη ο δήμος.
Ο Παναγιώτης Σημανδηράκης δεν έπαιξε τον ρόλο του κομπάρσου. Ξεκαθάρισε ότι η ουσιαστική λύση βρίσκεται στην αναμόρφωση του μισθολογίου των υγειονομικών και αποτελεί ευθύνη της κεντρικής κυβέρνησης. Ο δήμος, είπε, μπορεί να βοηθήσει στη στέγαση του προσωπικού.
Στο υπόμνημα που παρέδωσε στον υπουργό έβαλε και το πιο ενοχλητικό επιχείρημα: η ίδια τουριστική επιτυχία που ανεβάζει το στεγαστικό κόστος παράγει και το Τέλος Ανθεκτικότητας στην Κλιματική Κρίση, που εισπράττεται από τις διανυκτερεύσεις στα Χανιά και αποδίδεται εξ ολοκλήρου στον κρατικό προϋπολογισμό. Ζήτησε να αποδίδεται μέρος του στους δήμους, για να στηρίξουν τη στέγαση και την ενίσχυση των υγειονομικών. Ο υπουργός είχε δεσμευτεί από τις 2 Ιουλίου 2026 να στηρίξει το αίτημα στον υπουργό Εσωτερικών. Τέσσερις μήνες μετά, ο υπουργός ξαναήρθε. Η δέσμευση ακόμη όχι.
Τον «κώδικα» αυτής της σχέσης τον κατέγραψα, κομμάτι κομμάτι, στις συνεντεύξεις της εκπομπής «Λευτεριά στα Θέματα» στο ΘΕΜΑ Κρήτης 103.1 τις τελευταίες εβδομάδες.
Πέντε μηχανήματα, κανένας χειριστής
Στα Σφακιά υπάρχουν πέντε μηχανήματα έργων. Τα τρία είναι καινούργια, ήρθαν πρόσφατα μέσω του «Φιλόδημου». Δεν υπάρχει όμως κανένας να τα οδηγήσει. Ο δήμος προκηρύσσει θέση χειριστή μέσω ΑΣΕΠ από το 2018. Οι επιτυχόντες δεν έρχονται, οι επιλαχόντες δεν έρχονται, και στο τέλος δεν έρχεται κανείς. Ο δήμαρχος Σφακίων Γιάννης Ζερβός μου εξήγησε ότι τα μεγάλα έργα, με πρώτο τον ΒΟΑΚ, απορροφούν τους χειριστές. Έτσι, όταν η κακοκαιρία κατεβάζει φερτά υλικά στους δρόμους, ο δήμος πληρώνει εργολάβους «με πολλαπλά κόστη». Και επειδή η περιοχή είναι Natura, ακόμη και μια μικρή παρέμβαση σε αγροτικό δρόμο που υποχωρεί σε κάθε βροχή σκοντάφτει στις αδειοδοτήσεις.
Στην ίδια περιοδεία ο κ. Γεωργιάδης εγκαινίασε τα Κέντρα Υγείας Βάμου, Σφακίων και Κισσάμου. Κορδέλα στα Σφακιά λοιπόν, και πέντε μηχανήματα του δήμου που περιμένουν χειριστή. Το κράτος σού στέλνει το μηχάνημα, με τελετή παράδοσης και φωτογραφία. Τον χειριστή δεν σου τον στέλνει ούτε με προκήρυξη.
Την ίδια διαπίστωση έκανε, από την πλευρά του μεγαλύτερου δήμου του νησιού, ο δήμαρχος Ηρακλείου Αλέξης Καλοκαιρινός. Μίλησε στη διημερίδα για τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης στο Ηράκλειο. Παρατήρησε ότι όλοι λένε στον υπουργό «ανοίξτε μας θέσεις», αλλά ο κόσμος δεν έρχεται στην αυτοδιοίκηση, και έθεσε με έμφαση τη μισθολογική παράμετρο. Είναι ακριβώς το ίδιο που είπε ο Σημανδηράκης στον Γεωργιάδη για τους γιατρούς. Το πρόβλημα δεν είναι ότι λείπουν οι θέσεις.
Είναι ότι κανείς δεν τις θέλει με αυτούς τους μισθούς. Και το κράτος, αντί να το λύσει, ζητά από τους δήμους να το μπαλώσουν.
«Μας κουνάνε το δάχτυλο»
Ο Σημανδηράκης το είχε πει ήδη στην εκπομπή, πριν από την επίσκεψη του υπουργού. Το κεντρικό κράτος μεταθέτει αρμοδιότητες στους δήμους χωρίς χρηματοδότηση και χωρίς να επιτρέπει προσλήψεις. Στους μικρούς ορεινούς δήμους η υποστελέχωση έχει περάσει ακόμη και το όριο λειτουργικότητας. Η γραφειοκρατία, κατά τα λόγια του, κινείται «στα όρια της τρέλας».
Η Παρασκευή στο Δημαρχείο Χανίων ήταν η εικονογράφηση: το δάχτυλο κουνήθηκε από τον υπουργό Άδωνι Γεωργιάδη, και μάλιστα δημόσια!
Η σύγκριση με την Ευρώπη δεν είναι ρητορική. Ο Καλοκαιρινός θύμισε ότι στην Ελλάδα τα φορολογικά έσοδα της αυτοδιοίκησης είναι κάτω από 3%, ενώ στην Ευρώπη ξεπερνούν το 12,5%.
Με άλλα λόγια, ο Έλληνας δήμαρχος δεν έχει δικά του χρήματα. Έχει μόνο όσα του δίνει η Αθήνα, όταν του τα δίνει.
Και όταν του ζητούν να πληρώσει τους γιατρούς του ΕΣΥ, του ζητούν να πληρώσει με λεφτά που δεν του αφήνουν να έχει.
Ο Δήμος Χανίων έχει επίσης τρία κρίσιμα αντιπλημμυρικά έργα που εκκρεμούν εδώ και δεκαετίες. Το μεγαλύτερο, στη Σούδα, ξεπερνά τα 100 εκατ. ευρώ, και ο δήμος «αναζητά χρηματοδότηση».
Πέντε χρόνια μετά, ακόμη σε κοντέινερ
Αν θέλει κανείς να δει πώς μετριέται ο χρόνος του κράτους, ας πάει στα Αστερούσια. Πέντε χρόνια μετά τον σεισμό του 2021, ο δήμαρχος Αρχανών-Αστερουσίων Μανόλης Κοκοσάλης μού επιβεβαίωσε στην εκπομπή ότι βρέθηκαν επιτέλους τα χρήματα για τα τελευταία «κόκκινα» σπίτια.
Υπάρχει μια λεπτομέρεια που λέει πολλά. Οι κατεδαφίσεις αυτές δεν ήταν καν αρμοδιότητα του δήμου. «Ήταν υποχρέωση του κράτους», μου είπε. Την είχε αναλάβει το υπουργείο Πολιτικής Προστασίας. Ο δήμος απλώς τις εκτελεί. Από τα περίπου 150 κτίρια που κρίθηκαν κατεδαφιστέα, ο δήμος γκρέμισε 75 πριν τελειώσει η αρχική χρηματοδότηση και η Περιφέρεια μερικά ακόμη. Για τα περίπου 60 που απομένουν, ο δήμος έστελνε αιτήματα στο υπουργείο επί τρία χρόνια, ώσπου εγκρίθηκαν 300.000 ευρώ. Πέρασαν, όπως είπε χαρακτηριστικά, «διά πυρός και σιδήρου». Τα απλώς ετοιμόρροπα μένουν εκτός, και θα πέσουν μόνο αν «περισσέψουν χρήματα».
Ο ίδιος είναι μηχανικός, και το είχε προβλέψει από την αρχή. Είχε πει στο κλιμάκιο του υπουργείου που κατέβηκε μετά τον σεισμό ότι, αν δεν κινηθούν γρήγορα οι διαδικασίες, θα καθυστερήσουν πάρα πολύ. Έτσι έγινε. Από τους 3.000 φακέλους επισκευής έχουν εκδοθεί 650 με 700 άδειες. «Κολλήσανε στη γραφειοκρατία», λέει: σπίτια χωρίς τίτλους, μεσοτοιχίες, ένα κρατικό τιμολόγιο με χαμηλές τιμές που διορθωνόταν με υπουργικές αποφάσεις.
Και έδωσε την ουσία με μια φράση που θα μπορούσε να υπογράψει κάθε δήμαρχος της Κρήτης: το προσωπικό που έχει το κράτος για τις φυσικές καταστροφές «είναι λίγο».
Έρχεται ένας σεισμός, μετά μια πλημμύρα, μετά ένας καύσωνας, και οι ίδιοι λίγοι άνθρωποι δεν προλαβαίνουν να κάνουν αυτοψίες και να βγάλουν άδειες. Αναγνωρίζει ότι το τελευταίο διάστημα οι άδειες βγαίνουν πιο γρήγορα. Η χαμένη πενταετία όμως δεν γυρίζει πίσω.
Από τα 55 με 60 κοντέινερ που είχε στήσει ο δήμος, σε αυτά ζουν ακόμη 20 με 30 οικογένειες. Εκκλησίες παραμένουν κλειστές. Στις Μελέσες, το κοινοτικό κατάστημα λειτουργεί ως ναός.
Υπάρχει και η άλλη όψη.
Στις 23 Οκτωβρίου εγκαινιάστηκε στο παλιό δημοτικό σχολείο των Αρχανών η Υποδιεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος Κρήτης, το λεγόμενο «κρητικό FBI». Ο δήμος το διεκδικούσε χρόνια, και το Δημοτικό Συμβούλιο το αποφάσισε με τη σύμφωνη γνώμη των περισσότερων παρατάξεων. Για χωρίσματα, ευρυζωνικά δίκτυα και τις υπόλοιπες διαμορφώσεις πλήρωσε, όπως μου είπε ο Κοκοσάλης, 70 με 80 χιλιάδες ευρώ. Για τη μόνιμη στέγη παραχωρεί τα παλιά γραφεία του Συνεταιρισμού, που αναμένεται να είναι έτοιμα σε ενάμιση με δύο χρόνια. Ο δήμαρχος επέμεινε ότι το κέρδος δεν είναι η φωτογραφία με τον υπουργό, αλλά το αίσθημα ασφάλειας απέναντι σε ζωοκλοπές, οπλοκατοχή και ναρκωτικά.
Κανείς δεν αμφισβητεί ότι η ασφάλεια είναι κέρδος. Μένει όμως το ερώτημα:
είναι δουλειά ενός σεισμόπληκτου δήμου να βάζει δικά του χρήματα και δικό του κτίριο για να στεγαστεί μια υπηρεσία του υπουργείου Προστασίας του Πολίτη, την ώρα που οι δημότες του περιμένουν πέντε χρόνια μια άδεια επισκευής;
Το Οροπέδιο, όπου «το καταστραφήκαμε είναι λίγο»
Στο Οροπέδιο Λασιθίου, ο αντιδήμαρχος Μανώλης Περισινάκης μού είπε στην εκπομπή ότι «το “καταστραφήκαμε” είναι λίγο». Από το ίδιο Οροπέδιο, ο Κώστας Φουκαράκης έθεσε το ερώτημα που καμία κυβερνητική ανακοίνωση δεν απαντά: «Πώς να μείνουν αυτά τα παιδιά εδώ;»
Στις 5 Οκτωβρίου, μετά την πρώτη πλημμύρα, ο υφυπουργός Πολιτικής Προστασίας Κώστας Κατσαφάδος έδωσε σαφή προθεσμία: «Σε 15 μέρες από σήμερα θα πάρουμε απόφαση τι χρήματα θα δοθούν σε κάθε Δήμο και στην Περιφέρεια». Σήμερα, Δευτέρα 2 Νοεμβρίου, έχουν περάσει 28 μέρες. Πριν από δέκα μέρες, ο υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ Θανάσης Κοντογεώργης προανήγγειλε ειδική συνεδρίαση της Κυβερνητικής Επιτροπής Κρατικής Αρωγής για την Κρήτη, ώστε να ληφθούν αποφάσεις για τη χρηματοδότηση των αποκαταστάσεων.
Ως την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές, απόφαση για τους δήμους της Κρήτης δεν έχει ανακοινωθεί. Και σήμερα το νησί είναι ξανά σε πορτοκαλί συναγερμό για νέα κακοκαιρία.
Οι ζημιές μόνο στο Οροπέδιο ξεπερνούν τα 20 εκατομμύρια ευρώ, με πάνω από 20.000 τόνους κατεστραμμένης πατάτας. Ο Περισινάκης, μιλώντας και σε άλλο μέσο, ξεκαθάρισε ότι η ευθύνη για τη λειτουργία των εγκαταστάσεων του Αποσελέμη ανήκει στον ΟΑΚ και όχι στη δημοτική αρχή. Ο δήμος, δηλαδή, λογοδοτεί στους πολίτες για ένα έργο που δεν ελέγχει, με πόρους που δεν έχει, και περιμένει μια απόφαση που έπρεπε να έχει ήδη έρθει.
Το σύστημα του «κλικ»
Ο βουλευτής Ηρακλείου του ΠΑΣΟΚ Φραγκίσκος Παρασύρης έδωσε στην εκπομπή το όνομα του φαινομένου. Η αυτοδιοίκηση, είπε, «δεν έχει καμία αυτονομία, ούτε οικονομική ούτε πολιτική». Οι δήμαρχοι τρέχουν στα υπουργεία, φωτογραφίζονται με βουλευτές και υπουργούς, για να εξασφαλίσουν τα αυτονόητα. Τον ρώτησα αν όσο περισσότερες φωτογραφίες, τόσο μεγαλύτερη η χρηματοδότηση. Δεν θέλησε να κοστολογήσει το «κλικ». Παραδέχθηκε όμως ότι η εικόνα «μας πάει χρόνια πίσω». «Δυστυχώς πρέπει να πας στον υπουργό να παρακαλέσεις», κατέληξε.
Ο Κοκοσάλης, χωρίς να το επιδιώκει, εξήγησε γιατί αυτό το σύστημα αδικεί τα χωριά. Στις Αρχάνες, είπε, γίνονται αναπλάσεις, η «βιτρίνα» του δήμου. Στα Αστερούσια γίνονται ακόμη αποχετευτικά, υδρευτικά και βιολογικοί, σε Πύργο, Χάρακα, Μεσοχωριό, Τεφέλι. Είναι έργα που κοστίζουν πολύ αλλά «θάβονται κάτω από τη γη». Κανείς δεν κόβει κορδέλα σε αγωγό λυμάτων.
Σε ένα σύστημα που μοιράζει χρήματα και πολιτική προβολή με κριτήριο τη φωτογραφία, τα έργα που χρειάζονται περισσότερο είναι αυτά που φωτογραφίζονται λιγότερο.
Και ο ίδιος ο δήμαρχος παραδέχεται για τα χωριά του: «Θέλει χρόνο, και μπορεί εγώ να μην είμαι δήμαρχος τότε».
Ούτε ο δήμαρχος της μεγαλύτερης πόλης της Κρήτης εξαιρείται. Για τα πρόσθετα έργα στην «παράκαμψη Ηρακλείου» του ΒΟΑΚ, ο Καλοκαιρινός ταξίδεψε στην Αθήνα, πίεσε, και περίμενε τον υπουργό να υπογράψει. Αξίζει όμως να δει κανείς πώς έφτασε εκεί. Η ανάθεση της μελέτης είναι προαπαιτούμενο για να αποσύρουν οι δύο δήμοι τις προσφυγές τους στο Συμβούλιο της Επικρατείας, που πρόκειται να εκδικαστούν, μετά από αναβολή, στις 9 Δεκεμβρίου.
Με απλά λόγια, για να ακουστεί η πόλη από το κράτος, χρειάστηκε να το πάει στα δικαστήρια.
Όποιος παρακολουθεί τα social media των κυβερνητικών στελεχών στην Κρήτη, από τον Λευτέρη Αυγενάκη μέχρι τους υπουργούς που περνούν από το νησί, ξέρει το σκηνικό απέξω.
Ο δήμαρχος στο πλάι, χαμογελαστός. Ο υπουργός στο κέντρο. Η ανακοίνωση μιλά για «στήριξη της τοπικής κοινωνίας».
Και το έργο, που θα έπρεπε να είναι δικαίωμα, παρουσιάζεται ως δώρο.
Ο δήμαρχος δεν φταίει που στέκεται εκεί. Φταίει ένα σύστημα που τον αναγκάζει να στέκεται εκεί, γιατί αλλιώς το σχολείο θα μείνει λυόμενο και ο αγωγός θα μείνει στα χαρτιά. Στα Χανιά, την Παρασκευή, ένας δήμαρχος δοκίμασε να μη σταθεί μόνο για τη φωτογραφία. Μένει να δούμε αν θα του κοστίσει.
Η απάντηση που θα ακούσουμε
Η κυβέρνηση θα απαντήσει ότι κάνει ήδη πολλά. Και έχει επιχειρήματα. Ο κ. Γεωργιάδης υπέγραψε την απόφαση για την ένταξη του Νοσοκομείου Χανίων στις υγειονομικά άγονες περιοχές, με μηνιαίο κίνητρο 600 ευρώ για κρίσιμες ειδικότητες όπως η Παθολογία, η Αναισθησιολογία και η Ακτινολογία, και 300 ευρώ για τις υπόλοιπες. Προγράμματα όπως ο «Φιλόδημος» δίνουν στους δήμους πόρους που δεν είχαν, και ο νέος Κώδικας υπόσχεται να βάλει τάξη. Εν μέρει έχουν δίκιο. Μόνο που ένα πρόγραμμα με προσκλήσεις, εντάξεις και εγκρίσεις δεν είναι αυτονομία. Είναι εξάρτηση με καλύτερο περιτύλιγμα. Και όταν ο ίδιος ο υπουργός ζητά από τον δήμο να συμπληρώσει τον μισθό των γιατρών του, παραδέχεται ότι το κράτος δεν τα βγάζει πέρα μόνο του.
Ούτε η αυτοδιοίκηση είναι αμέτοχη. Ο Καλοκαιρινός παραδέχθηκε στη διημερίδα ότι οι αιρετοί επιμένουν να λένε τα ίδια και να κάνουν τα ίδια, και προέβλεψε ότι στο συνέδριο της ΚΕΔΕ στην Καλαμάτα θα ακουστούν πάλι τα ίδια. Ούτε η αντιπολίτευση είναι αθώα. Όταν ρώτησα τον κ. Παρασύρη γιατί η Περιφέρεια, με περιφερειάρχη από τον δικό του χώρο, υπόσχεται εκατομμύρια για ναούς ενώ μαθητές στο Αρκαλοχώρι κάνουν μάθημα σε λυόμενα, απάντησε ότι για την αυτοδιοίκηση «τα περιθώρια ελευθερίας στενεύουν». Ίσως.
Τα περιθώρια για επιλογές προτεραιοτήτων όμως υπάρχουν ακόμη, και εκεί η ευθύνη δεν μεταφέρεται στην Αθήνα.
Ποιος κυβερνά τελικά τους δήμους;
Η ερώτηση δεν είναι θεωρητική. Αν ο δήμαρχος δεν μπορεί να προσλάβει έναν χειριστή, να χρηματοδοτήσει έναν αγωγό, να βγάλει μια άδεια επισκευής σε πέντε χρόνια ή να ξέρει πότε θα αποζημιωθούν οι αγρότες του, αλλά καλείται να πληρώσει επίδομα σε γιατρούς του ΕΣΥ και να στεγάσει την αστυνομία, τότε τι ακριβώς εκλέγουμε κάθε πέντε χρόνια;
Διαχειριστή ή διεκπεραιωτή; Αιρετό άρχοντα ή αιτούντα;
Ο νέος Κώδικας θα κριθεί σε ένα μόνο σημείο: αν θα δώσει στους δήμους χρήματα και ανθρώπους ή μόνο νέα άρθρα και νέους λογαριασμούς.
Μέχρι τότε, στα Σφακιά τα πέντε μηχανήματα περιμένουν. Στα Χανιά το νοσοκομείο περιμένει. Στα Αστερούσια οι οικογένειες στα κοντέινερ περιμένουν. Στο Οροπέδιο οι αγρότες περιμένουν την απόφαση των «15 ημερών».
Οι μόνοι που δεν περιμένουν είναι οι φωτογράφοι των υπουργικών και βουλευτικών γραφείων…
Ολόκληρες οι συνεντεύξεις των Γιάννη Ζερβού, Παναγιώτη Σημανδηράκη, Μανόλη Κοκοσάλη, Φραγκίσκου Παρασύρη, Μανώλη Περισινάκη και Κώστα Φουκαράκη είναι διαθέσιμες στο themakritis.gr, στην ενότητα «Λευτεριά στα Θέματα».
