Το “ορθόδοξο” ΠΑΣΟΚ έχτισε το ΕΣΥ με τα πακέτα Ντελόρ, όχι με δανεικά, φέρνοντας υγεία σε όλους. Η ΝΔ, που εξαφάνισε τα Μάρσαλ και φούσκωσε το χρέος με την σκανδαλώδη διαχείριση Καραμανλή, μας λέει τώρα να ζούμε με ψίχουλα; Αρκετά με την υποκρισία – ώρα για πολιτικές που σέβονται τον λαό!
Κάθε 18η Οκτωβρίου, επανέρχεται στο προσκήνιο μια γνωστή αφήγηση: «Το ΠΑΣΟΚ μας έριξε στα βράχια με τις παροχές του». Πρόκειται για μια φράση που επαναλαμβάνεται συχνά, ιδιαίτερα από δεξιούς κύκλους, αλλά και από ορισμένους αριστερούς, με σκοπό να αμαυρώσει την κληρονομιά του ΠΑΣΟΚ.
Ας εξετάσουμε, όμως, την πραγματικότητα πίσω από αυτόν τον ισχυρισμό, με βάση τα γεγονότα και τις ιστορικές συνθήκες.
Η Δημιουργία του ΕΣΥ: Ένα Τιτάνιο Εγχείρημα
Ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα του ΠΑΣΟΚ κατά τη διακυβέρνησή του τη δεκαετία του 1980 ήταν η ίδρυση του Εθνικού Συστήματος Υγείας (ΕΣΥ). Η δημιουργία του ΕΣΥ δεν ήταν απλή υπόθεση. Σήμαινε την κατασκευή νοσοκομείων σε κάθε νομό, τη δημιουργία κέντρων υγείας, την πρόσληψη γιατρών, νοσηλευτών και υπαλλήλων, με στόχο να εξασφαλιστεί δωρεάν περίθαλψη για όλους τους πολίτες της χώρας.
Σε μια Ελλάδα που βρισκόταν σε τραγική κατάσταση, με ελλιπείς υποδομές και περιορισμένη πρόσβαση στην υγεία, το ΕΣΥ αποτέλεσε μια επανάσταση.
Η αντίδραση σε αυτό το επίτευγμα συχνά συνοδεύεται από το επιχείρημα ότι «έγινε με δανεικά». Αυτό, ωστόσο, παραβλέπει ότι η χρηματοδότηση προήλθε κυρίως από τα πακέτα Ντελόρ, ευρωπαϊκούς πόρους που διατέθηκαν για την ανάπτυξη υποδομών.
Είναι αξιοσημείωτο ότι οι επικριτές, ιδιαίτερα από τη δεξιά, που διαχειρίστηκαν το Σχέδιο Μάρσαλ χωρίς να αφήσουν πίσω τους αντίστοιχες υποδομές, χαρακτηρίζουν το ΠΑΣΟΚ ως σπάταλο.
Η αλήθεια είναι ότι η Ελλάδα της δεκαετίας του ’80 χρειαζόταν επειγόντως ένα κοινωνικό κράτος, και το ΠΑΣΟΚ ανέλαβε να το χτίσει.
Η Δεξιά αντιθέτως απλά έφαγε το Σχέδιο Μάρσαλ χωρίς να κάνει τίποτα. Τι πιο σύνηθες να συμβεί;
Νοσοκομεία, δρόμοι, σχολεία – αυτά έχτισε το ΠΑΣΟΚ, όχι πισίνες για πλούσιους, έργο με υπογραφή της ΝΔ!
Το Δημόσιο Χρέος και οι Δημόσιες Επενδύσεις
Ένας από τους μύθους που καλλιεργούνται είναι ότι το ΠΑΣΟΚ «έφαγε» τα χρήματα σε καταναλωτικές δαπάνες, οδηγώντας τη χώρα σε υπερχρέωση. Ο Δημήτρης Τσοβόλας, πρώην υπουργός Οικονομικών, απαντά σε αυτόν τον ισχυρισμό με σαφήνεια: «Είναι γεγονός ότι το χρέος του Δημόσιου Τομέα αυξήθηκε κατά την περίοδο 1982-1988. Η αύξηση, όμως, αυτή δεν οφείλεται σε καταναλωτικά ελλείμματα, όπως αναληθώς υποστηρίζει η κυβέρνηση της ΝΔ, αλλά εξ ολοκλήρου στις δημόσιες επενδύσεις».
Πράγματι, την περίοδο 1981-1988, με εξαίρεση το 1981 (επί ΝΔ) και το 1985, η Ελλάδα είχε πρωτογενή πλεονάσματα, καθώς τα έσοδα κάλυπταν όχι μόνο τις λειτουργικές δαπάνες αλλά και μέρος της εξυπηρέτησης του χρέους.
Το χρέος αυξήθηκε λόγω του προγράμματος δημοσίων επενδύσεων, που περιλάμβανε έργα όπως το ΕΣΥ, και όχι λόγω «καταναλωτισμού». Επιπλέον, η αλλαγή της πολιτικής δανεισμού του Δημοσίου, ώστε να προσαρμοστεί στα κοινοτικά δεδομένα, αύξησε το κόστος δανεισμού, καθώς το κράτος δανειζόταν πλέον με όρους ιδιωτών.
Ο «καταναλωτισμός» που αποδίδεται στο ΠΑΣΟΚ είναι, επομένως, ένα προπαγανδιστικό κατασκεύασμα.
Το Επιχείρημα του «Λιτού Βίου»
Η αφήγηση ότι «οι γονείς μας έφαγαν και μας χρέωσαν» προέρχεται κυρίως από τη δεξιά, αλλά υιοθετείται και από ορισμένους αριστερούς.
Υπονοεί ότι η εργατική τάξη πρέπει να ζει υπό συνεχή δημοσιονομική πίεση για να αποφευχθεί η κατάρρευση της οικονομίας.
Η λογική αυτή προωθεί την ιδέα ότι οι εργαζόμενοι πρέπει να δουλεύουν πολύ για λίγα, χωρίς να διεκδικούν δικαιώματα.
Ωστόσο, η αύξηση του χρέους δεν οφείλεται σε υψηλότερους μισθούς ή παροχές.
Η εκτόξευση του χρέους συνδέεται με τη διακυβέρνηση της ΝΔ υπό τον Κώστα Καραμανλή, όπου σκάνδαλα και κακοδιαχείριση επιβάρυναν σημαντικά τα δημόσια οικονομικά.
Εν τω μεταξύ, η σημερινή κυβέρνηση, που κατηγορεί το παρελθόν για σπατάλες, έχει διαχειριστεί δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ προωθεί πολιτικές όπως το 13ωρο εργασίας, περιορίζοντας τα εργασιακά δικαιώματα.
Η Σημερινή Πραγματικότητα
Σήμερα, οι προκλήσεις είναι εμφανείς: οι millennials πιθανότατα δεν θα απολαύσουν επαρκείς συντάξεις, η gen X βρίσκεται σε αβεβαιότητα, οι μισθοί δεν επαρκούν, η ακρίβεια καλπάζει και τα νοίκια είναι δυσβάσταχτα.
Παράλληλα, οι «απολογητές» της κυβερνητικής πολιτικής συνεχίζουν να προτρέπουν τον κόσμο να ζει «μέσα στις δυνατότητές του», ενώ η πραγματική ευθύνη για την οικονομική κρίση αποκρύπτεται.
Και το conclusion…
Η ιστορία του ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να περιοριστεί σε απλοϊκές κατηγορίες περί «σπατάλης».
Η δημιουργία του ΕΣΥ, οι δημόσιες επενδύσεις και η προσπάθεια για ένα κοινωνικό κράτος αποτέλεσαν σημαντικά βήματα για την Ελλάδα της δεκαετίας του ’80.
Αντί να δαιμονοποιείται, το ΠΑΣΟΚ οφείλει να κριθεί με βάση τα πραγματικά δεδομένα και το ιστορικό πλαίσιο, μακριά από προπαγανδιστικούς μύθους.
Η σημερινή συζήτηση θα πρέπει να εστιάσει στις τρέχουσες προκλήσεις και στην ανάγκη για δίκαιες πολιτικές που να υπηρετούν το συμφέρον όλων των πολιτών.
Να σημειωθεί όμως ότι το… “πραγματικό” ΠΑΣΟΚ, ας μην γελιόμαστε, “πέθανε” ουσιαστικά μαζί με τον ιδρυτή του Ανδρέα Παπανδρέου και ουδεμία σχέση δεν έχει με το μετέπειτα ΠΑΣΟΚ του Σημίτη και των “ορφανών” του…
