Φούσκωμα; «Κάτι έφαγα». Δυσκοιλιότητα; «Θα πιω νερό». Κούραση; «Φταίει η δουλειά». Έτσι ο καρκίνος του παχέος εντέρου κερδίζει τον πιο πολύτιμο σύμμαχό του: τον χρόνο. Πέντε «αθώα» συμπτώματα που δεν πρέπει να προσπερνάμε – και ένα σύστημα πρόληψης που ξυπνάει στα 50.
Αν υπάρχει ένα εθνικό σπορ που ξεπερνά σε δημοφιλία το ποδόσφαιρο, είναι η αυτοδιάγνωση. Ο Έλληνας δεν πηγαίνει στον γιατρό. Ρωτάει την κουνιάδα του, το Google και τον φαρμακοποιό της γειτονιάς, με αυτή τη σειρά. Το έντερο, εξάλλου, είναι θέμα «ντροπής». Δεν το συζητάμε στο τραπέζι, δεν το συζητάμε ούτε στον γιατρό. Το συζητάμε μόνο όταν είναι πια αργά.
Και εκεί ακριβώς βρίσκει τον χώρο του ο καρκίνος του παχέος εντέρου. Δεν εμφανίζεται με τυμπανοκρουσίες. Συνήθως μεταμφιέζεται σε κάτι βαρετά καθημερινό.
Οι πέντε «μεταμφιέσεις»
Σύμφωνα με την Αμερικανική Αντικαρκινική Εταιρεία και την Mayo Clinic, τα σημάδια που συχνά υποτιμούμε είναι τα εξής:
- Αλλαγή στις συνήθειες του εντέρου. Διάρροια, δυσκοιλιότητα ή εναλλαγή τους, κόπρανα πιο λεπτά από το συνηθισμένο, η αίσθηση ότι το έντερο «δεν άδειασε». Όταν αυτά κρατούν μέρες και όχι ώρες, δεν φταίει ο μουσακάς της Κυριακής.
- Αίμα. Κατακόκκινο στο χαρτί ή σκούρα, σχεδόν μαύρα κόπρανα. Η Mayo Clinic είναι σαφής: ακόμη και αν το δείτε μία ή δύο φορές, χρειάζεται εξέταση. Οι «αιμορροΐδες» είναι συχνά η σωστή εξήγηση, αλλά αυτό το αποφασίζει ο γιατρός και όχι εμείς.
- Πόνος, κράμπες, φούσκωμα. Το πιο «δημοκρατικό» σύμπτωμα, αφού το έχουμε όλοι. Γι’ αυτό και το πιο ύπουλο, όταν επιμένει χωρίς προφανή λόγο.
- Απώλεια βάρους χωρίς δίαιτα. Αν η ζυγαριά πέφτει μόνη της, δεν πρόκειται για θαύμα αλλά για προειδοποίηση.
- Κούραση και αδυναμία. Η χρόνια, αθόρυβη απώλεια αίματος οδηγεί σε σιδηροπενική αναιμία. Σύμφωνα με την ACS, μια απλή εξέταση αίματος μπορεί να τη δείξει πριν φανεί οτιδήποτε άλλο.
«Θα πιω περισσότερο νερό»
Η κλασική συνταγή για τη δυσκοιλιότητα έχει κι αυτή τα όριά της. Μια μεγάλη μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Science εξέτασε πάνω από 5.600 ανθρώπους σε 23 χώρες. Έδειξε ότι οι ανάγκες μας σε νερό διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την ηλικία, τη δραστηριότητα και το περιβάλλον, και ότι ο γνωστός κανόνας των «οκτώ ποτηριών» δεν ισχύει για όλους. Με απλά λόγια, ούτε το νερό λειτουργεί ως πανάκεια, ούτε μια επίμονη δυσκοιλιότητα είναι πάντα θέμα ενυδάτωσης.
Το ημερολόγιο της πρόληψης
Εδώ ο σχολιασμός γίνεται αναπόφευκτος. Η Mayo Clinic συστήνει έλεγχο από τα 45 για τον γενικό πληθυσμό και καταγράφει ανησυχητική αύξηση των διαγνώσεων σε άτομα κάτω των 50, συχνά σε προχωρημένο στάδιο. Στην Ελλάδα, το πρόγραμμα «Προλαμβάνω» προσφέρει δωρεάν τεστ κοπράνων και, αν βγει θετικό, κολονοσκόπηση. Το προσφέρει όμως σε ηλικίες 50 έως 69. Ο 46χρονος με το «απλό φούσκωμα» μένει, προς το παρόν, εκτός πλαισίου.
Το πρόγραμμα αποτελεί πραγματικό βήμα μπροστά, και αυτό πρέπει να ειπωθεί. Το ερώτημα είναι αν θα παρακολουθήσει τα δεδομένα ή αν θα περιμένει να τα παρακολουθήσουν πρώτα οι στατιστικές θνησιμότητας. Στην Κρήτη, όπου η απόσταση από το χωριό ως τον γαστρεντερολόγο του Ηρακλείου ή των Χανίων μετριέται συχνά σε ώρες και σε άδειες από τη δουλειά, η πρόληψη δεν είναι μόνο ιατρική υπόθεση. Είναι και υπόθεση πρόσβασης.
Το συμπέρασμα, χωρίς πανικό
Τα περισσότερα από αυτά τα συμπτώματα δεν σημαίνουν καρκίνο. Οφείλονται σε λοιμώξεις, σε σύνδρομο ευερέθιστου εντέρου, σε φάρμακα ή σε αιμορροΐδες. Όταν όμως επιμένουν για εβδομάδες, η σωστή κίνηση δεν είναι ένα ακόμη χαμομήλι. Είναι ένα ραντεβού.
Ο καρκίνος του παχέος εντέρου θεραπεύεται συχνά όταν εντοπιστεί νωρίς. Το μόνο που του χαρίζουμε απλόχερα είναι αυτό που δεν θα έπρεπε: τον χρόνο μας και τη σιωπή μας.
